آیه چشم زخم سندیت ندارد
آیه چشم زخم سندیت ندارد
یکی از اقسام سحر و جادو، تصرفات چشم است که اگر به گونه آسیبزا و زیانبار باشد از آن به چشم زخم یاد می شود. چشم زخم به معنای آسیبی است که چشم بد به کسی بزند. 1
اصل مساله چشم زخم حقیقت دارد و روایاتی دال بر وقوع آن وجود دارد از جمله نبی مرکرم اسلام (صلی الله علیه و آله)چنین فرمایش کردند: «چشم زخم، واقعیت دارد و مرد را در قبر و شتر را در دیگ درآورد»2 (کنایه این که ممکن است بر اثر چشم زخم، شتری مریض شود و صاحبش از ترس تلف شدنش، او را ذبح نماید.)
در نهج البلاغه (جملات قصار حضرت) نیز آمده است: «العین حق و الرقى حق؛ چشم زخم حق است و توسل به دعا براى دفع آن نیز حق است».
اما بر خلاف عقیده مشهور میان عوام، هیچ سندی مستندی مبنی بر دلالت آیه "و ان یکاد" بر چشم زخم وجود ندارد.
توضیح بیشتر اینکه:
آیه 51 و 52 قلم/68 به آیه «وإن یکاد» شهرت دارد. از این آیه همواره براى خنثا کردن چشم زخم به صورت قرائت، تعویذ یا تابلو استفاده مىشود «وإِن یَکادُ الّذینَ کَفَروا لَیُزلِقونَکَ بِأَبصـرِهِم لَمّا سَمِعُوا الذِّکرَ و یَقولونَ إِنَّهُ لَمَجنونٌ * و مَا هُوَ إِلاّ ذِکرٌ لِلعَـلَمین = و همانا نزدیک است کافران هنگامى که قرآن را مىشنوند، با [نگاهها و] چشمهایشان تو را به زمین بزنند و مىگویند: او مجنون است؛ حال آنکه قرآن [یا پیامبر] جز اندرزى براى جهانیان نیست».
بیشتر مفسّران، این آیه را درباره چشمزخم دانسته و با نقل روایاتى مبنى بر واقعیّت داشتن چشم زخم، درصدد اثبات آن برآمدهاند.3 اینان برآنند که مقصودِ آیه، چشم زخم کافران به پیامبر (صلى الله علیه وآله)است که مىخواستند با چشمان خود، حضرت را از بین ببرند؛4 امّا تفسیر دیگر از آیه مىگوید: کافران هنگام شنیدن قرآن، چنان از شدّت خشم و دشمنى، به پیامبر (صلى الله علیه وآله) نگاه مىکردند و چشم غرّه مىرفتند که اگر مىتوانستند، پیامبر را با نگاههاى خشمآلود خود مىلغزاندند و از بین مىبردند.5
در هر صورت، مطابق تفسیر اوّل و مشهور، آیه از چشمزخم کافران به پیامبر خبر مىدهد؛ امّا اینکه قرائت یا همراه داشتن آن، جلو چشمزخم دیگران را مىگیرد یا نه، روایتى مُسنَد از پیامبر یا دیگر معصومان در دست نیست؛ بلکه بر پایه برخى روایات، پیامبر، هنگام تعویذ امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) یا افرادى دیگر از چشمزخم، به اذکار دیگرى غیر از این آیه توسّل جستند.6 فقط حسن بصرى گفته است که دواى چشم زخم، قرائت آیه «وإِن یَکادُ...» است.7
ملاّ فتح اللّه کاشانى نیز روایتى بدون سند درباره نزول آیه نقل کرده که مىگوید: پیامبر (صلى الله علیه وآله) در مسجد نشسته بود و قرآن مىخواند و مشرکان بر در مسجد انتظار مىکشیدند تا هنگام خروج پیامبر، او را چشم بزنند؛ در همان حال، جبرئیل (علیه السلام) آیه «وإِن یَکاد» را نازل کرد و به پیامبر گفت که آن را تلاوت کند تا از چشم زخم آنان در امان باشد؛8 امّا در نقلى که ابوالفتوح از کلبى درباره این شأن نزول دارد، از قرائت این آیه به وسیله پیامبر براى جلوگیرى ازتأثیر چشمزخم مشرکان سخنى به میان نیامدهاست.9
اما قرآن در آیه 67 سوره یوسف به امکان وحقانیت چشم زخم اشاره می کند. در این آیه حضرت یعقوب (ع) به فرزندان خویش فرمان می دهد که هنگام ورود به مصر از یک دروازه شهر وارد آن نشوند و از آن جایی که فرزندان ده گانه ایشان افرادی زیبا و تنومند و جوان بودند از ایشان می خواهد برای در امان ماندن از چشم زخم مردم مصر از دروازه های متعدد وارد شوند تا به چشم نیایند.10 بنابراین می توان گفت که چشم زخم امری پذیرفته شده در بینش و نگرش قرآنی است.11
1. فرهنگ فارسی ج1ص1290
2. مجلسی، بحارالانوار، ج 63، ص 26
3. الکشّاف، ج4، ص597؛ مجمعالبیان، ج10، ص512.
4. همان.
5. روضالجنان، ج19، ص370 و 371؛ ابنکثیر، ج4، ص436؛ الکشّاف، ج4، ص597؛ روحالبیان، ج10، ص127.
6. الکافى، ج2، ص569؛ ابن کثیر، ج4، ص437؛ روحالبیان، ج10، ص128.
7. مجمعالبیان، ج10، ص513؛ الکشّاف، ج4، ص597.
8. منهجالصادقین، ج9، ص390؛ خلاصةالمنهج، ج6، ص210.
9. روضالجنان، ج19، ص369 و 370.
10. المیزان ج11 ص218
11. مجمع البیان ج5 و 6 ص380
نظرات ()
فواید چشم پوشی وعفت چشم
چشم پاکی و نتایج آن :
هر یک از اعضای بدن مؤمن نسبت به عبادت پروردگار متعال وظیفه خاصی بر عهده دارد که اگر بدان وظیفه عمل کرد، ارزشمند است.
چشمی که به نگاه حرام آلوده نگردد، سبب برکات زیر می گردد:
1- دیدن شگفتیها: رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: چشمهایتان را (از نامحرم) بپوشانید تا عجایب و شگفتیها را ببینید. غُضُّوا اَبْصارَکُم تَرَوْنَ الْعَجائِبَ(۱)
2- راحتی قلب: امام علی ـ علیه السلام ـ فرمود: آنکه از نامحرم چشم خود را فرو نهاد، قلبش را راحت کرده است. مَنْ غَضَّ طَرْفَهُ اَراحَ قَلْبَهُ (۲)
3- نیک خویی: همچنین آن حضرت فرمود: کسی که نگهاه هایش کنترل شود، صفاتش نیکو گردد. مَن غُضَّتْ اَطرافُهُ حَسَنَتْ اَوصافُهُ (۳)
4- پاداش الهی: امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: هر کسی زنی را ببیند و بلافاصله دیده اش را به آسمان بدوزد یا چشم فرو بندد، چشم باز نگرداند مگر اینکه خداوند حوریان بهشتی را به عقد او در آورد. مَنْ نَظَرَ اِلی امْرأَةٍ فَرَفَعَ بَصَرَهُ اِلیَ السَّماءِ اَوْ غَمَضَ بَصَرَهُ لَمْ یَرْتَدَّ اِلَیْهِ بَصَرُهُ حَتّی یُزَوَّجَهُ اللهُ مِنَ الْحُورِ العینِِ (۴)
5- چشیدن شیرینی ایمان: پیامبر اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: نگاه (به نامحرم) تیر زهرآلودی از تیرهای شیطان است و هر کس آن را از ترس خدا ترک کند، خداوند چنان ایمانی به او عطا کند که شیرینی اش را در دل خویش احساس کند. اَلنَّظَرُ سَهْمٌ مَسموُمٌ مِنْ سِهامِ اِبْلیسَ فَمَنْ تَرَکَها خَوْفاً مِنَ اللهِ اَعطاهُ اللهُ ایماناً یَجِد حَلاوَتَهُ فی قَلْبِهِِ (۵)
6- بروز صفت شجاعت: شجاع ترین مردم کسی است که بر خواهش نفسانی اش چیره شود. اَشْجَعُ النّاسِ مَنْ غَلَبُ هَواهُ (۶)
۱- بحارالانوار، ج 101، ص 41.
۲- شرح غررالحکم، آمدی،ج 5، ص 449.
۳- میزان الحکمه، ج 10، ص 7.
۴- بحارالانوار، ج 101، ص 37.
۵- بحارالانوار، ج 101، ص 38.
۶- نهج الفصاحه، پاینده، حدیث 299، ص 58.
منبع: bargeshabane.blogfa.com
نوشته شده توسط فانی
پاتوق ایرانیان
